Arjen van Veelen: “Je moet ook een beetje nieuwsgierig zijn”
verhaal, gepubliceerd op 13 Oct 2019, door Suzan Wolfhagen

Toen Arjen van Veelen in juli 2014 met zijn vrouw naar St. Louis verhuisde, was zijn plan om in alle rust een roman te schrijven. Die rust werd al snel verbroken toen vier weken later de tiener Michael Brown werd doodgeschoten en er rellen uitbraken. Van Veelen stond ineens midden in het keiharde wereldnieuws. Hij bracht verslag uit voor onder andere Nieuwsuur en De Correspondent, maar ook na de rellen liet de situatie van de stad hem niet los en bleef hij erover schrijven.

Amerikanen lopen niet
Het was misschien niet helemaal de planning, maar zijn tijd in de VS leverde hem naast een debuutroman ook nog een bestseller op. Vorig jaar verscheen het boek Amerikanen lopen niet, dat hij over St. Louis schreef. Nooit eerder bestudeerde hij een stad zo intensief. “Die roman liep in het begin helemaal niet, het schrijven ging echt moeilijk. Ik vond die stad zoveel interessanter en ik had alle tijd om op ontdekking te gaan.”

De titel Amerikanen lopen niet is heel letterlijk bedoeld. Amerikanen lopen niet, tenzij ze geen keus hebben. Dat is niet omdat ze niet willen lopen, maar omdat het ze onmogelijk wordt gemaakt. Zo is er bijvoorbeeld zelden een stoep, om over de afstanden nog maar te zwijgen.

Van Veelen werd gewaarschuwd dat lopen gevaarlijk was en de eerste paar weken zette hij ook geen stap buiten huis. Tot hij merkte dat zijn benen er niet beter op werden en hij de buurt wilde verkennen. Op z’n Nederlands kocht hij een fiets. Hiermee ging hij op zoek naar de verhalen van ‘het vergeten hart van de VS’. Hij schreef alles op wat hij zag, meemaakte en wat hem opviel.

“Het gevaarlijkste dat ik daar heb gedaan is op de fiets stappen”

Nieuwsgierig
Dat je als journalist nieuwsgierig moet zijn weet Van Veelen maar al te goed. Bij aankomst in St. Louis worden hij en zijn vrouw vrijwel meteen op de hoogte gebracht van in welke wijken je niet moet komen, welke route naar het centrum je beter niet kunt nemen en welke straat absoluut niet moet oversteken. Had hij hier naar geluisterd, was dit boek misschien nooit tot stand gekomen. Want Van Veelen ging de stad juist verkennen, alle hoeken ervan.

“Je moet een beetje nieuwsgierig zijn. Je hebt ook mensen die keurig binnen die marges blijven maar ik vond het veel te spannend om de rest van die stad te zien. Ik kan ook zeker aanraden om dat te doen want het is vaak veiliger dan je denkt. Ik ben vrij goed in mezelf bang maken, maar als je eenmaal doorhebt van hee het is zo gevaarlijk niet, wordt het ook steeds leuker. Achteraf denk ik dat naar die wijken gaan waar continu geschoten werd niet het gevaarlijkste is, maar dat ik er op de fiets heen ging.” Daar dacht hij op dat moment alleen niet aan omdat hij fietsen gewend was van in Nederland. “Maar hier heb je natuurlijk niet van die enorme vrachtwagens die op een paar centimeter afstand langs denderen.”

De eerste paar weken voelde Van Veelen zich een soort naïeve toerist die precies de juiste vragen stelt, ‘waarom mag je deze straat niet oversteken? hoe komt het dat het in die wijk zo gaat?’. Dit was ook de tijd dat hij alles opschreef om later te onderzoeken. “De eerste indrukken van een stad zijn altijd het spectaculairst”, zegt hij.

Is er dan helemaal geen moment geweest dat hij bang was? “Jawel hoor. Ik reed helemaal alleen in een duidelijk vervallen wijk toen er een auto uit een zijsteegje kwam, me afsneed en me bleef achtervolgen. Toen dacht ik, ik moet als de sodemieter terug naar de hoofdweg waar mensen zijn. Achteraf was het waarschijnlijk een drugsdealer die dacht ‘hee een witte man in mijn wijk, die moet wel op zoek zijn naar drugs’, maar dat vond ik wel echt eng.”

Gesloten deuren

Van Veelen merkte dat het lastig is om in zo ’n gecompliceerde stad vast te houden aan je morele waarden. “Iedereen vertelt je om in een wijk met alleen zwarte mensen de deuren van je auto op slot te doen. Als je dat dan doet, maakt je puur op huidskleur je beslissingen en dat is in feite gewoon racisme. Je denkt het te doen voor je eigen veiligheid, en dat is menselijk, maar het is goed om zulke dingen op te schrijven want het is van buitenaf makkelijk om met een vingertje te wijzen.” Zelf zou hij nu minder hard gaan oordelen, over anderen en zichzelf. Zeker nu hij kinderen heeft snapt hij waarom de verdeling in St. Louis in stand gehouden wordt. “Ik zou nu ook niet meer in een straat gaan wonen waar constant geschoten wordt. Dat is ook wat je hoort van mensen die er gaan wonen en het zit zo diep ingebakken. Daarom blijft de verdeling zoals die was in de jaren ’50.”

Het is nu misschien nog wel erger dan toen. Vroeger was het bekend dat er rassenscheiding was en werd het letterlijk genoemd, nu gebeurt alles sneaky. “Als ik historische films keek dacht ik altijd dat wat er nu gebeurt vast minder erg is, maar erger in beeld gebracht wordt door smartphones en zo. Nou daar ben ik echt van terug gekomen, het is precies hetzelfde.” Toch is hij niet helemaal pessimistisch over de toekomst. “Er waren nooit eerder zulke demonstraties in St. Louis terwijl de problemen er wel waren dus dat mensen nu de straat op gaan is nieuw. Maar het is wel een lange termijn verhaal want er is sinds de komst van Trump ook angst voor terugval.”

“Wapens zijn hier niet in de supermarkt te koop.”

Door een conflict op het werk van zijn vrouw, moest het gezin onverwachts terug naar Nederland. Ze kwamen in Den Haag terecht, waar het leven toch iets minder spannend is na zo ’n avontuur. “Het was weer even wennen. Als ik daar een harde knal hoorde dacht ik niet meteen aan een schietpartij.” Maar er zijn, helaas, ook veel overeenkomst tussen ons kleine landje en de VS. “Er kwamen vrienden uit St. Louis op bezoek, een zwarte jongen. Ze kwamen aan op Schiphol en hij zegt, ook hier zijn het niet witte mensen die mijn bagage dragen en bij de McDonalds werken. Hij zag meteen die universaliteit”, vertelt Van Veelen.

Hij is zelf ook anders gaan kijken naar de Nederlandse steden. “Je ziet exact dezelfde patronen, maar dan een milde variant omdat Nederland een veel minder hard land is. Hier is wel een vangnet en er is minder geweld, want ja wapens die zijn niet bij de supermarkt te koop hier.”

Amerikanen lopen niet is sinds kort ook te beluisteren op Spotify als podcast van De Correspondent. Elke dinsdag komt een nieuwe aflevering online en wordt je door Van Veelen zelf meegenomen in een van zijn vele verhalen.