Dit is hoe een uitzettingsprocedure van asielzoekers eruit ziet in Nederland
explainer, gepubliceerd op 01 Dec 2017, door Sangar Paykhar

Volgens de Britse krant The Guardian is een 106-jarige Afghaanse vrouw uitgeprocedeerd in Zweden en zij staat op het punt teruggestuurd te worden naar Afghanistan. Ook in Nederland zijn er veel asielzoekers uitgeprocedeerd en dit is hoe hun uitzettingsprocedure eruitziet.

In de loop van het jaar 2015 zijn er honderden duizenden vluchtelingen via Turkije Europese Unie binnengekomen. Een groot deel van hen zijn Syriërs die op basis van een internationaal afspraak direct asielstatus krijgen.

Dat geldt niet voor de Afghanen, Irakezen, Pakistanen en Iraniërs. Inwoners van die landen moeten op individuele basis aantoonbaar maken dat zij gevaar lopen in eigen land en niet terug kunnen keren. In praktijk betekent dat zij vaak een afwijzing krijgen op hun asielaanvraag.

Asielaanvraag
Volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn er sinds 2015 een paar duizend Afghanen naar Nederland gekomen. Hun asielprocedure begint bij een aanmeldcentrum zoals in Ter Apel. Daar moeten zij aan de Nederlandse overheid kenbaar maken dat zij een asielaanvraag willen indienen. Er wordt gevraagd naar een identiteitsbewijs of andere documenten. Meeste Afghanen hebben dat niet omdat zij via woestijnen van West-Afghanistan, de bergen van Noord-Iran en het Middellands Zee hebben gereisd en alles onderweg hebben verloren.

Persoonlijke situatie
Na hun aanmeldfase wachten zij af totdat hun asielprocedure officieel begint. Als er een datum bekend is voor een eerste gehoor bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), dan worden zij uitgenodigd door een advocaat voor een voorbereidingsgesprek. De advocaat wordt aangesteld door de Raad voor Rechtsbijstand. Bij hun advocaat krijgen asielzoekers vaak voor het eerst te horen dat zij vanwege persoonlijke redenen asielaanvraag moeten indienen en niet vanwege algemene veiligheidssituatie in Afghanistan. Veel asielzoekers worden geadviseerd contact op te nemen met hun familie in Afghanistan om nieuwe documenten en bewijsstukken op te vragen waaruit blijkt dat zij persoonlijk gevaar lopen en worden bedreigd.

Documenten
Tijdens het eerste gehoor dat door de IND wordt afgenomen moeten asielzoekers hun identiteit en hun nationaliteit bewijzen aan de hand van documenten. Als zij dat niet hebben worden vragen gesteld over hun woonplaats in Afghanistan en algemene informatie om vast te stellen of zij werkelijk uit Afghanistan komen of niet.

Tijdens het tweede gehoor worden asielzoekers gevraagd waarom zij gevlucht zijn en waarom zij niet terug kunnen keren. Zij moeten aan de hand van documenten en bewijsstukken aantonen dat zij werkelijk bedreigd worden en hun leven niet meer zeker zijn.

Als vluchtelingen in bezit zijn van documenten en bewijsstukken, dan worden deze onderzocht door een speciaal bureau. Alle documenten moeten authentiek zijn en in praktijk is dat vaak niet het geval. Volgens de IND is de Afghaanse overheid heel erg corrupt en daarom zijn veel documenten vervalst. Vaak krijgen asielzoekers te horen dat hun documenten niet als authentiek kunnen worden vastgesteld.

Geloofwaardig
Naast de documenten moeten asielzoekers een geloofwaardig verhaal vertellen over de reden waarom zij gevlucht zijn. Ambtenaren van de IND gaan vervolgens op basis van de verklaring van asielzoekers oordelen of zij de waarheid spreken. Veel asielzoekers slagen er niet in om de IND te overtuigen dat zij persoonlijk gevaar lopen in Afghanistan. Als zij bekeerd zijn tot het christendom, moeten zij aantoonbaar maken hoe en waarom. Als zij zeggen dat zij homoseksueel zijn moeten zij inhoudelijk vertellen over hoe zij hun geaardheid hebben ontdekt. De gesprekken met IND kunnen vaak uitlopen tot een tweede en soms zelfs een derde gehoor.

Bezwaarschrift
Vaak krijgen asielzoekers na een lange periode van wachten alsnog een afwijzing. Nadat er een beslissing is gevallen moeten asielzoekers samen met hun advocaat binnen paar weken een bezwaarschrift indienen bij de bestuursrechter tegen de beslissing van de IND. De rechter kijkt of de IND volgens de wet heeft gehandeld. In meeste gevallen wordt de IND in het gelijk gesteld en het bezwaarschrift wordt afgewezen.

Na de afwijzing door de rechter krijgen asielzoekers 28 dagen de tijd om Nederland te verlaten. Veel asielzoekers verdwijnen dan in de illegaliteit of starten een herhaalde asielaanvraag. Daarvoor moeten zij nieuwe feiten, informatie en bewijsstukken hebben. Vaak slagen zij daar niet in en krijgen zij al snel een tweede afwijzing. Binnen enkele maanden belanden zij wederom in een periode waarin zij geacht worden Nederland snel te verlaten.

Gedwongen terugkeer
Asielzoekers die afgewezen zijn of in bezwaarprocedure zitten bij de rechter, worden bezocht door Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V). De DT&V geeft vluchtelingen informatie over de mogelijkheden van een vrijwillige terugkeer en eventuele steun die zij kunnen krijgen van de Nederlandse overheid. Afghaanse asielzoekers geven doorgaans aan niet bereid te zijn om mee te werken aan een vrijwillige terugkeer naar hun land. Zij komen dan vaak in een gedwongen terugkeerprocedure terecht.

Als een asielzoeker is afgewezen en 28 dagen de tijd krijgt om Nederland te verlaten, dan kan hij of zij ervoor kiezen om naar een zogenaamde vrijheid beperkende locatie (VBL) te gaan verhuizen. Daar wachten asielzoekers af op hun terugkeer en zij hebben dan minder vrijheden dan gewone asielzoekers. Zij mogen niet ver reizen en krijgen ook minder geld en medische zorg.

Laissez passer
Asielzoekers die kenbaar maken niet bereid te zijn om mee te werken of onderduiken, worden opgespoord door de vreemdelingenpolitie en opgesloten in detentiecentra. Tijdens een uitzettingsprocedure worden asielzoekers gepresenteerd aan de Afghaanse ambassade in Nederland. Een medewerker van de ambassade gaat dan in gesprek met de asielzoekers om hun identiteit en hun afkomst vast te stellen. Op basis van zo’n gesprek wordt een laissez passer document afgegeven. Dat is een eenmalig te gebruiken reisdocument waarmee asielzoekers die geen paspoort hebben terug gestuurd kunnen worden naar hun land van herkomst.

Asielzoekers die zich verzetten tegen uitzetting worden door de vreemdelingenpolitie in opdracht van DT&V met gebruik van geweld vastgebonden en naar Schiphol gebracht. Daar worden zij in normale vluchten geplaatst met normale passagiers. In veel gevallen gaat dat zonder problemen maar er zijn gevallen waarbij passagiers en piloten bezwaar hebben gemaakt en de asielzoeker is dan uit het vliegtuig verwijderd.

Ondanks veel tegenwerking worden nog steeds veel Afghanen vanuit Nederland weer terug naar hun land gestuurd. Er zijn ook videobeelden van de wijze hoe dat gaat. Deze opnames zijn gemaakt door asielzoekers in de zogeheten VBL-locaties in Nederland.