Voormalig eindredacteur Brandpunt Henk van der Aa: “De mensen die nergens hun verhaal konden doen, kregen nu ook een podium”
interview, gepubliceerd op 13 Oct 2020, door Eline Bouma

Toen Henk van der Aa (43) er in zijn tienerjaren achter kwam dat een carrière als profvoetballer niet voor hem was weggelegd, wilde hij sportjournalist worden. Hoewel hij sport nog steeds prachtig vindt, besloot hij toch een andere richting op te gaan. “Ik merkte al heel gauw dat ik de verslaggeving van de actualiteit wilde.” In 2006 keerde Van der Aa, na vijf leerzame jaren als verslaggever bij RTL New York, terug naar Nederland waar hij zijn carrière vervolgde bij de NPO. Hier is hij tegenwoordig de hoofdredacteur van KRO-NCRV.

“Het werd Amsterdam of Parijs.” Henk van der Aa heeft een Franse vrouw en beiden wilden ze weer terug naar Europa. Hij wilde naar Parijs, zij naar Amsterdam. Ze maakten een afspraak: degene die als eerste een leuke baan krijgt, wordt gevolgd door de ander. “Ik kreeg de kans om bij EenVandaag aan de slag te gaan, dus het werd Amsterdam. Dit was voor mij de perfecte om me als verslaggever in binnen- en buitenlandnieuws te ontwikkelen.”

Na bijna acht jaar ben je van EenVandaag naar Brandpunt gegaan. Wat was de reden voor deze overstap?
“Brandpunt zag ik als een programma dat met veel liefde verhalen voor het buitenland maakte, waardoor ik me er helemaal thuis voelde. Bij EenVandaag ligt de focus voor 90% op verhalen in Nederland en ondanks dat het zo nu en dan lukte om toch naar het buitenland te gaan, was het er altijd een soort van ‘bij’. Brandpunt voelde erg de verantwoordelijkheid om een venster op de wereld te zijn. Zo van: ‘Wij moeten zorgen dat ook de verhalen over ellende op andere plekken in de wereld verteld worden’. Zodat we niet alleen navelstaren op de problemen in Nederland, maar ook verder kijken dan onze neus lang is. Dit is precies zoals ik erin sta. Bovendien kreeg ik de kans om Brandpunt te presenteren, dus toen dacht ik: ‘Dit moet de mooiste plek van Hilversum zijn!’.”

“Van tevoren weet je dat je soms net even over je grens gaat”

Als je terugkijkt op de reportages zoals Brandpunt die vroeger maakte, wat is dan de reportage waar je het meest trots op bent?
“Oh, lastige vraag! Bij het uitbreken van de burgeroorlog in Oekraïne vond ik het erg bijzonder dat wij, helemaal aan het beginpunt, op het Maidanplein stonden toen de rellen uitbraken. Het was 25 graden onder nul en een buitengewoon gevaarlijke situatie. Toch lukte het ons om binnen twee dagen, zonder slaap, een indrukwekkend achtergrondverhaal te maken.”

“Waar ik erg door geraakt ben, was het verhaal over de doodseskaders die de Filipijnse president Duterte inzet om het drugsprobleem op te lossen. Iedereen die drugs gebruikt of dealt, wordt zonder enige rechtsgang geliquideerd op straat. Ik vond het heftig en belangrijk om daar ’s nachts, ook in de achterstandswijken van Manilla, een verhaal over te maken. Het verhaal over al die mensen die normaal gesproken nergens hun verhaal kunnen doen, kreeg nu ook een podium. Dit probleem scheurt families uit elkaar.”

Klinkt inderdaad naar gevaarlijke situaties. Is het verhaal belangrijker dan je eigen veiligheid?
“Nou, je moet altijd nadenken over je eigen veiligheid. Alleen weet je van tevoren dat je, voor je verhaal, tot je grens gaat en soms net even erover. Toen we in Mexico waren, waar we ook een verhaal maakten over drugsbendes, kwamen we in contact met één van hen. De bende wilde ons meenemen op patrouille en voordat we het wisten zaten we in de achterbak van een Jeep met mannen die AK47’s bij zich droegen. Toen dacht ik: ‘Of dit is een geweldig idee, of superslecht. Maar goed, ik ga. Maar als dit misgaat, dan heb ik een groot probleem’. Uiteindelijk was het een heel tof idee en een bijzondere nacht.”

“Brandpunt+ is constructief en dat is wat de journalistiek nodig heeft”

In 2018 ging Brandpunt over naar Brandpunt+, een online medium. Denk je dat er een mogelijkheid is, wanneer het weer beter gaat met de journalistiek, dat het oorspronkelijke Brandpunt weer terug op de buis komt?
“Ik denk niet meer op deze manier. Kijkers consumeren tegenwoordig het tv-aanbod anders. Als jij iets wil leren over Duterte dan zijn er vast op Netflix of Amazon fantastische, acht-delige, geweldig geresearchte dramaseries over dit onderwerp. Dit is de journalistiek die wij nu ook moeten maken bij de publieke omroep. Dat ben ik ook aan het inzetten, zodat wij ook Netflix-achtige series gaan bouwen die gebaseerd zijn op onderzoeks- of buitenlandjournalistiek. De presentatie moet zo zijn dat de kijker het wil binge-watchen en Brandpunt was daarvoor te traditioneel.”

Wat vond je van de overgang naar Brandpunt+?
“Het was nooit mijn keuze. Ik heb het ontzettend jammer gevonden dat de NPO besloot te stoppen met Brandpunt. Het was zo’n langlopende titel met kwaliteitsstempel, maar we hadden geen keus en we moesten online verder. Wat ik wel stoer vind aan Brandpunt+ is dat het volledig het roer omgooide. Het richt zich nu op jonge lezers die niet alleen maar bezigzijn met wat er misgaat, maar ook willen nadenken over ‘hoe kan het anders?’ of ‘waar liggen de oplossingen?’. Een meer constructieve vorm van journalistiek en ik ben blij dat ze dat doen, want dat heeft de journalistiek nodig. Op het moment dat ze Brandpunt uit de lucht haalden, vroegen ze mij om hoofdredacteur te worden van de journalistieke tak van KRO-NCRV. Hier valt Brandpunt+ onder, maar ook veel andere programma’s. Dus uiteindelijk stuur ik nu een heel diverse groep journalisten aan en dat is ook wel erg interessant.”

“De journalistiek stopt nooit: hoe harder je gaat, hoe beter je verhaal wordt”

Ik las inderdaad dat je sinds 2018 ook hoofdredacteur bent. Hoe combineer je beide functies als eindredacteur van Brandpunt+ en als hoofdredacteur van KRO-NCRV?
“Ik ben eigenlijk een beetje weg gestapt van Brandpunt+. Ik stuur het nog wel op afstand aan als een soort van eindredacteur, maar ik ben nu hoofdredacteur voor de volledige programmering. De eindredacteuren van bijvoorbeeld Pointer, De Monitor en Spraakmakers vallen onder mij. Dat geldt trouwens ook voor de eigen gemaakte journalistieke formats en talkshows, dus het gaat om een behoorlijk grote club. Mijn begeleiding is nu wel wat indirecter, omdat ik als hoofdredacteur erboven hang en vooral spreek met de eindredacteuren van die programma’s.”

Welke tips kan je meegeven aan iemand die later graag zelf reportages wil maken gebaseerd op onderzoeksjournalistiek?
“Iedereen heeft natuurlijk zijn eigen pad en het hangt er vanaf waar je terechtkomt en wat je wil. Het is belangrijk om je te realiseren dat journalistiek nooit stopt: hoe meer je erin stopt, hoe meer eruit komt. Hoe harder je gaat, hoe beter je verhaal wordt. Probeer je continu te bekwamen in de nieuwe manieren van storytelling. Eerder hoefde dit niet zo, maar tegenwoordig is het fijn als iemand skills heeft die wat technischer zijn. Multi-inzetbaarheid is voor iedere journalist belangrijker dan het ooit was.”