6 vragen over Jehovah’s Getuigen die je altijd al wilde stellen
explainer, gepubliceerd op 25 Feb 2020, door Sander Huls

Je ziet ze af en toe bij een station staan, of ze komen bij je aan de deur langs om over hun geloof te vertellen. Veel meer dan dat weten de meeste mensen niet over Jehovah’s Getuigen. Wat geloven ze überhaupt, en is het nou eigenlijk een sekte? Lees snel verder om in 6 vragen alles te leren wat je altijd al over ze wilde weten.

Zijn Jehovah’s Getuigen christenen?

Jehovah’s Getuigen beschouwen zichzelf als christenen; ze geloven in het bestaan van Jezus Christus en volgen na wat hij volgens de Bijbel onderwees. Sommige andere christelijke stromingen denken hier anders over, omdat leerstellingen van Jehovah’s Getuigen soms ver afwijken van het ‘mainstream’ christendom. Zo geloven ze niet in de drie-eenheid, in tegenstelling tot een ruime meerderheid van christelijke stromingen; voor Jehovah’s Getuigen is Jezus de zoon van God, maar niet God zelf. Jezus wordt dan ook niet aanbeden.

Om dit te ondersteunen gebruiken ze bovendien een eigen Bijbelvertaling, de Nieuwewereldvertaling, die op sommige punten inhoudelijk afwijkt van andere vertalingen. Dat zijn dus onder andere verzen die van belang zijn voor opvattingen over de drie-eenheid, maar ook sterft Jezus in deze vertaling aan een martelpaal in plaats van een kruis. Verder is in het Nieuwe Testament ruim tweehonderd keer ‘Jehovah’ – de naam van de Bijbelse God – toegevoegd waar oorspronkelijk het Griekse woord voor ‘heer’ stond.

Wat geloven ze precies?

Jehovah’s Getuigen gaan naar eigen zeggen uit van een zo letterlijk mogelijke interpretatie van de Bijbel. Zij geloven niet alleen dat hun religie de enige ware religie is, maar ook dat alle andere religies – inclusief andere christelijke stromingen – een truc van Satan de duivel zijn om hen van hun geloof af te brengen. Ook alle aardse overheden zijn volgens Jehovah’s Getuigen in Satans macht. Deze invloed is ernstig versterkt in 1914; toen zou Jezus zijn plek als koning van Gods koninkrijk in hebben genomen, en Satan uit de hemel naar de aarde hebben geworpen. Dit luidde de eindtijd in van de wereld zoals we hem kennen.

Deze eindtijd kan elk moment voltooid zijn. Dan wordt alle ‘valse religie’ weggevaagd en vindt Armageddon plaats, een oorlog tussen Jezus en Satan. Wanneer Satan na duizend jaar definitief verslagen is, worden hij en al zijn aanhangers vernietigd – Jehovah’s Getuigen geloven niet in de hel. Alleen degenen met het juiste geloof blijven over; 144.000 van hen regeren samen met Jezus vanuit de hemel, de rest verblijft eeuwig in een paradijs op aarde.

Deze ideeën zijn bepalend voor hoe ze in hun dagelijks leven tegenover de rest van de wereld staan. Niet-Jehovah’s Getuigen zijn onderdeel van Satans wereld, en Getuigen moeten zo min mogelijk met hen omgaan (bijvoorbeeld buiten school- of werktijd) om ‘slechte invloeden’ te voorkomen. Hoger onderwijs wordt sterk ontmoedigd, omdat ook dit je open zou stellen voor ‘wereldse’ verleidingen en denkwijzen. Ook nemen Jehovah’s Getuigen geen deel aan de politiek, en ze stemmen zelfs niet bij verkiezingen.

Er zijn nog veel andere regels waar een Getuige zich aan moet houden. Zo is het vieren van vrijwel alle feestdagen, inclusief verjaardagen, niet toegestaan; deze zouden hun oorsprong namelijk vinden in heidense gebruiken. Jehovah’s Getuigen mogen ook geen bloedtransfusies accepteren. Wie niet volgens deze en vele andere regels leeft kan worden uitgesloten, wat vergelijkbaar is met excommunicatie. Andere Jehovah’s Getuigen mogen geen enkel contact hebben met een uitgesloten persoon, behalve het absoluut nodige – bijvoorbeeld als het gaat om familieleden bij wie je in huis woont.

Waarom gaan Jehovah’s Getuigen langs de deuren?

Ze willen niet-Jehovah’s Getuigen redden van het naderende einde door ze over hun geloof te vertellen. Ze geloven dat hierin het voorbeeld van eerste-eeuwse christenen gevolgd moet worden. Volgens bepaalde Bijbelverzen in het boek Handelingen predikten christenen destijds “openbaar en van huis tot huis”. Hier wordt dan ook veel nadruk op gelegd; officieel is het niet verplicht om dit te doen, maar de ledenaantallen die Jehovah’s Getuigen jaarlijks publiceren zijn wel gebaseerd op het aantal mensen dat predikt. Getuigen moeten per maand doorgeven hoeveel uur ze hieraan hebben besteed; in 2019 waren dit wereldwijd ruim 8,6 miljoen mensen, en in Nederland bijna 30.000 mensen.

Is het een sekte?

De term ‘sekte’ wordt in de volksmond wel eens gebruikt voor Jehovah’s Getuigen, maar is lastig te definiëren. Deze term kan bijvoorbeeld verwijzen naar een religie die als afwijkend wordt gezien, maar ook naar alle stromingen die van een religie zijn afgesplitst. Bovendien heeft ‘sekte’ een sterke negatieve bijklank. In de religiewetenschap worden daarom doorgaans termen gebruikt die meer beschrijvend zijn, zoals ‘nieuwe religieuze beweging’ of ‘gesloten gemeenschap’. Hiervoor worden niet per se strikte definities aangehouden, maar wordt gekeken naar veelvoorkomende kenmerken.

Kenmerken die typerend zijn voor gesloten gemeenschappen zijn onder andere een sterke gezamenlijke identiteit, een wij-zij-mentaliteit met duidelijke grenzen, een hoge mate van sociale druk en het buiten de deur houden van (mensen met) bepaalde ideeën. De wij-zij-mentaliteit is bijvoorbeeld terug te zien in het idee dat iedereen die geen Getuige is, onderdeel zou zijn van Satans wereld. Ook is er onderlinge sociale druk om niet alleen de regels te volgen, maar je ook zo veel mogelijk voor de religie in te zetten, bijvoorbeeld door langs de deuren te gaan. Mensen die de regels niet volgen of zelfs maar twijfel uiten over de leerstellingen van Jehovah’s Getuigen kunnen worden uitgesloten, met het verlies van hun volledige sociale netwerk als gevolg. De term ‘gesloten gemeenschap’ lijkt dus goed van toepassing te zijn op Jehovah’s Getuigen.

Hoe lang bestaan Jehovah’s Getuigen al?

Jehovah’s Getuigen bestaan sinds de tweede helft van de 19e eeuw. In een periode van religieuze opleving ontstonden verschillende nieuwe Protestantse stromingen, waaronder het restaurationisme (het geloof dat het christendom moet worden hersteld naar voorbeeld van het eerste-eeuwse christendom) en het adventisme (het geloof in een toekomstige terugkeer van Jezus). Hierdoor geïnspireerd richtte een jonge man genaamd Charles Russell in de jaren 1870 een bijbelstudiegroep op, en gaf ook een boek en een reeks tijdschriften uit waarin hij zijn eigen religieuze ideeën verspreidde.

Vanaf 1879 begon Russells lezers samen te komen in groepen die gezamenlijk als ‘Bijbelonderzoekers’ bekend kwam te staan, en twee jaar later richtte hij het Wachttorengenootschap op. Russell bleef in de decennia daarna boeken en tijdschriften uitbrengen waarin zijn theologie verder uitgediept werd. Het Wachttorengenootschap staat tot op de dag van vandaag boven alle gemeenten van Jehovah’s Getuigen wereldwijd.

De naam ‘Jehovah’s Getuigen’ is een latere ontwikkeling. Er waren tientallen groeperingen van de Bijbelonderzoekers afgesplitst met soortgelijke namen, en in 1931 hernoemde Russells opvolger, Joseph Rutherford, de oorspronkelijke Bijbelonderzoekers naar Jehovah’s Getuigen om verwarring te voorkomen. Deze naam is gebaseerd op een Bijbelvers in het boek Jesaja: “‘Jullie zijn mijn getuigen,’ verklaart Jehovah, ‘mijn dienaar die ik heb uitgekozen.'”

Hebben Jehovah’s Getuigen een leider?

Russell en Rutherford waren in hun tijd president van het Wachttorengenootschap, en hadden het volledig voor het zeggen. Sinds de jaren 70 worden de beslissingen niet meer door de president van het genootschap genomen, maar door het Besturend Lichaam. Dit is een groep van momenteel acht mannen; vrouwen kunnen geen hoge functies binnen Jehovah’s Getuigen krijgen. Vanuit het hoofdkwartier in de staat New York besluiten zij alles over de religie, van beslissingen over Bijbelinterpretatie tot vormgeving en inhoud van de tijdschriften die Jehovah’s Getuigen nog altijd uitgeven. Hierbij worden zij ondersteund door enkele comités. Zij kiezen zelf nieuwe leden van het Lichaam.

Jehovah’s Getuigen geloven dat het Besturend Lichaam gekozen en geïnspireerd wordt door Jehovah zelf. Er mag dan ook nagenoeg niet getwijfeld worden aan de leerstellingen die zij via de publicaties aan de gelovigen doorgeven, ondanks het feit dat deze soms sterk aangepast worden en dat wijzigingen zelfs weer teruggedraaid kunnen worden. Deze doctrinaire wijzigingen worden ‘nieuw licht’ genoemd, verwijzend naar een Bijbelvers over licht dat “steeds helderder wordt tot het klaarlichte dag is”. Een voorbeeld daarvan is de uiterlijke duur van de huidige eindtijd, die onder andere in 1995, 2008 en 2010 is aangepast.